Sólarsellur á Íslandi – hvað þarf að vita?

Sólarsellur eru enn sjaldgæfar á Íslandi, en áhuginn fer vaxandi, sérstaklega í dreifbýli og á svæðum utan raforkukerfisins. Samkvæmt Umhverfis- og orkustofnun er orkuöflun með sólarorku vel raunhæf á Íslandi, en framleiðslan er þó lítil yfir dimmustu vetrarmánuðina. Hér förum við yfir við hverju má búast, hvaða leyfi gilda og hvaða reynsla er komin af verkefnum hér á landi. Upplýsingarnar voru yfirfarnar 7. október 2026.

Hversu mikið framleiða sólarsellur á Íslandi?

Samkvæmt Umhverfis- og orkustofnun hefur reynslan í Norður-Evrópu sýnt að full afköst sólarsella nást um 10% tímans í meðalári. Á Íslandi má búast við aðeins lægra nýtingarhlutfalli, eða um 9% af uppsettu afli.

Veturinn er dimmur og þá skila sólarorkuver litlu. Stofnunin bendir á að með samrekstri nokkurra orkukosta, til dæmis sólar, vinds og vatnsafls, megi jafna út orkuframleiðsluna. Rafhlöður geta svo mætt mismunandi álagi innan dagsins.

Umhverfis- og orkustofnun bendir einnig á að uppsett afl sólarorku í heiminum hafi síðasta rúma áratug tvöfaldast á um þriggja ára fresti. Sem dæmi um norðlægt land nefnir stofnunin Finnland, þar sem 39.000 lítil sólarorkuver höfðu verið tengd við dreifikerfið í árslok 2021.

Hvað kosta sólarsellur og hversu lengi endast þær?

Samkvæmt Umhverfis- og orkustofnun felst kostnaðurinn fyrst og fremst í kaupum á búnaði og uppsetningu. Eftir það er viðhaldskostnaður lítill. Líftími sólarsella getur verið afar langur, og algengt er að þær séu seldar með 25 ára framleiðendaábyrgð.

Eru styrkir í boði fyrir sólarsellur?

Stofnunin segir að uppsetning sólarsella njóti engra almennra ríkisstyrkja, líkt og víða í Evrópu. Eftir að lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar (78/2002) var breytt árið 2022 eru þó allar umhverfisvænar orkuöflunarleiðir styrkhæfar á köldum svæðum. Íbúar þeirra svæða ættu því að geta fengið sambærilegan styrk til sólarorkuvers og fengist fyrir varmadælu.

Orkusetur úthlutaði auk þess samkeppnisstyrkjum til uppsetningar sólarsella árið 2024. Mikil aðsókn var að styrkjunum, og vegna takmarkaðs fjármagns fengu verkefni í dreifbýli eða utan samveitna úthlutun. Kannaðu hjá Orkusetri hvort nýir styrkir eru í boði.

Þarf leyfi og hvernig er tengt við dreifikerfið?

Samkvæmt Umhverfis- og orkustofnun þurfa virkjanir með uppsett afl undir 1 MW ekki virkjunarleyfi nema tengja eigi þær við dreifikerfi eða flutningsnet. Virkjanir undir 100 kW þurfa heldur ekki virkjunarleyfi. Eigendur virkjana með uppsett afl frá 30 kW til 1.000 kW þurfa þó að skila tæknilegum upplýsingum til stofnunarinnar.

Ef tengja á búnaðinn við dreifikerfið þarf hann meðal annars að uppfylla staðalinn ÍST EN 50549-1. Að öðru leyti gildir reglugerð um raforkuvirki almennt um smávirkjanir. Ræddu alltaf við dreifiveituna á þínu svæði áður en þú tengir.

Í reynslu HYBES-verkefnisins kemur fram að sólarorka sé raunhæfur kostur til eigin notkunar á Íslandi, þó að afhending umframorku inn á kerfið sé enn í þróun.

Eru dæmi um sólarsellur á Íslandi?

• Garður í Eyjafjarðarsveit: Á kúabúi með árlega raforkunotkun um 340.000 kWh var settur upp 43,5 kW sólorkubúnaður á þökum útihúsa. Áætlað er að hann framleiði um 12.400 kWh á ári.
• Akureyjar í Breiðafirði: Með sólorkukerfi og rafhlöðu minnkaði olíunotkun dísilrafstöðvar úr allt að 40–50 l á dag í um 6 l á dag.
• Illugastaðir á Vestfjörðum: Á sumarhúsasvæði utan raforkukerfis hefur 3 kW sólarorkukerfi dregið úr gasnotkun.
• Samkvæmt Umhverfis- og orkustofnun eru nokkur lítil sólarorkuver þegar starfrækt sem ekki eru samtengd dreifikerfinu, til dæmis hjá IKEA í Garðabæ, Brimborg og Fallorku í Grímsey.

Algengar spurningar um sólarsellur á Íslandi

Borga sólarsellur sig á Íslandi? Það fer eftir aðstæðum. Á Íslandi má búast við nýtingarhlutfalli um 9% af uppsettu afli, og framleiðslan er lítil yfir veturinn.

Þarf leyfi fyrir sólarsellum? Virkjanir undir 100 kW þurfa ekki virkjunarleyfi. Ef tengja á við dreifikerfið þarf búnaðurinn meðal annars að uppfylla ÍST EN 50549-1.

Eru styrkir í boði? Á köldum svæðum geta sólarorkuver verið styrkhæf samkvæmt lögum nr. 78/2002. Orkusetur veitti einnig samkeppnisstyrki árið 2024.

Heimildir

• Umhverfis- og orkustofnun, Smávirkjanir
• Umhverfis- og orkustofnun, Sólarorka sem hluti af lausninni (21. maí 2026)